Historia

HISTORIA WYDZIAŁU ARCHITEKTURY W LATACH 1945 – 2005

 

70-ta rocznica powstania Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej jest momentem symbolicznym i wiąże się z restytucją nauczania architektury po dramatycznych wydarzeniach II Wojny Światowej.

Tradycja nauczania architektury w Krakowie – dawnej stolicy Piastów i Jagiellonów – jest długa. Kraków w okresie utraty niepodległości pełnił szczególną rolę w utrzymaniu tożsamości narodowej, dla której właśnie architektura, jak to stwierdził Jan Zachwatowicz w programie powojennej odbudowy, miała kardynalne znaczenie.

Tradycyjnie pierwotną formą szkolnictwa architektonicznego było nauczanie w średniowiecznych cechach budowlanych, ale już w XVII wieku architektura i mechanika jako nauki ścisłe wykładane były w Akademii Krakowskiej przez profesora matematyki Jana Brożka. W roku 1690 wydany został podręcznik dla studentów uczelni pt. „Architekt polski to jest nauka ulżenia wszelkich ciężarów…” napisany przez innego profesora matematyki Stanisława Solskiego. Był to pierwszy podręcznik projektowania architektonicznego budowli publicznych, sakralnych i wojskowych uwzględniający zagadnienia, które dziś nazywamy ekologicznymi i ekonomicznymi. W wieku XVIII w Akademii Krakowskiej wykładano architekturę cywilną i wojskową, która to dyscyplina od początku XIX wieku znalazła się w programie dydaktycznym Wydziału Filozoficznego tejże Akademii. Nauczanie architektury prowadzone było także od 1834 roku w Instytucie Technicznym przemianowanym później na Szkołę Przemysłowo-Artystyczną.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku zagadnienia rekonstrukcji przestrzeni i jej nowego ukształtowania stały się jednym z najważniejszych programów w odrodzonej Rzeczypospolitej. Powołano wtedy w Krakowie aż dwie szkoły o profilu architektonicznym: Wydział Architektury w Akademii Sztuk Pięknych, niestety zlikwidowany w 1927 roku oraz podniesiona do rangi uczelni akademickiej Szkoła Przemysłowo-Artystyczna powstała już w 1834 roku jako Instytut Techniczny.

 

Współczesny Wydział Architektury w Krakowie powstał w ramach Wydziałów Politechnicznych Akademii Górniczo-Hutniczej z siedzibą na Wawelu już w pierwszych dniach wolności po drugiej wojnie światowej – pierwszy egzamin na studia odbył się na Dziedzińcu Wawelskim w maju 1945 roku. Kadra naukowa emigrująca po zakończeniu wojny w 1945 roku z terenów wschodnich dawnej Rzeczypospolitej utworzyła nowy Wydział Architektury w Krakowie, działający w pierwszej fazie w ramach Akademii Górniczej. Wydział Architektury wchodził w skład Wydziałów Politechnicznych i był powołany przez Komitet Organizacyjny działający pod przewodnictwem profesora Izydora Stella- Sawickiego. W skład wykładowców Wydziału Architektury weszło grono wybitnych profesorów, wśród których warto wymienić nazwiska Jerzego Struszkiewicza, Adama Mściwujewskiego, Bohdana Guerquina, Ludomira Śleńdzińskiego, Włodzimierza Gruszczyńskiego, Józefa Gałęzowskiego, Juliusza Żurawskiego, Tadeusza Tołwińskiego, Bohdana Tretera i Adolfa Szyszko-Bohusza.

Pierwszym Dziekanem i założycielem Wydziału Architektury był Profesor Adolf Szyszko-Bohusz – wybitny architekt, konserwator, odnowiciel Zamku Królewskiego na Wawelu. Wydziały Politechniczne AGH zostały dekretem Rządowym przekształcone w 1954 roku w Politechnikę Krakowską z siedzibą na Kampusie przy ul. Warszawskiej 24, do których Wydział Architektury został przeniesiony z budynku nr 5 na Wzgórzu Wawelskim, prestiżowego i symbolicznego zarazem miejsca tymczasowego pobytu.

Wielu wybitnych naukowców i twórców – profesorów Wydziału Architektury w Krakowie w 70-letniej jego historii tworzyło intelektualne podstawy rozwoju dyscypliny wiedzy architektura i urbanistyka oraz rozwoju przestrzennego kraju i dorobku jego kultury materialnej, poprzez działalność naukową, dydaktyczną i twórczą, w tym wybitne dzieła architektury i urbanistyki i założenia krajobrazowe.

Kształcenie studentów architektury w latach PRL-u nie należało do łatwego zadania. Wstrząsy polityczne, centralistyczny system zarządzania i sterowania życiem akademickim oraz doktryny polityczne socjalizmu wpływały na proces kształcenia i na architekturę polską tego okresu. Na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej był to okres zmagania się z ingerencją władz politycznych w programy nauczania i walką o utrzymanie autonomii uczelni w systemie szkolnictwa akademickiego. Przełomowym był rok 1971, kiedy w miejsce tradycyjnych katedr akademickich wprowadzono wzorem szkolnictwa radzieckiego strukturę instytutową. Z drugiej strony ożywienie gospodarcze w „epoce gierkowskiej” stwarzało możliwości twórczej realizacji idei architektonicznych i urbanistycznych, zapoczątkowało otwarcie Uczelni i Wydziału na kontakty zagraniczne, które stały się istotnym elementem rozwoju nowych metod dydaktycznych, a także zaowocowały dopływem nowych idei, technologii i technik budowlanych z Europy Zachodniej.

W latach 1948 – 2015 dziekanami Wydziału Architektury byli profesorowie: Rudolf Śmiałowski (1948-1950 r.), Czesław Boratyński (1950-1952 r.), Władysław Borusiewicz (1952-1962 r.), Wiktor Zin (1962-1964 r. i 1971-1978 r.), Witold Korski (1964-1966 r.), Alfred Majewski (1966-1971 r.), Andrzej Skoczek (1978-1984 r.), Stanisław Juchnowicz (1984-1987 r.), Wojciech Buliński (1987-1993 r.), Andrzej Kadłuczka (1993-1999 r.), Wacław Seruga (1999-2005 r.), Dariusz Kozłowski (2005-20012 r.) i Jacek Gyurkovich (od 2012 r.).

Próby skierowania twórczości architektonicznej na obszar poza polityczny podjął prof. dr hab. inż. arch. Andrzej Skoczek, który jako pierwszy został wybrany w wyborach przez społeczność akademicką na dziekana Wydziału Architektury na kadencję w latach 1978-1984. Ten wybitny i aktywny twórca rozpoczął ważną środowiskową i ogólnopolską dyskusję o podstawowych problemach architektury i jej regionalizacji uwarunkowanej walorami środowiska i krajobrazu kulturowego i będącej nośnikiem tożsamości narodowej, czyniąc z krakowskiego wydziału wiodący ośrodek współczesnej myśli architektonicznej. Dyskusję o problemach ochrony i przekształceń naszej przestrzeni kulturowej uzupełniały słynne „konwersatoria mogilańskie” (1980-1990) przez znanego krytyka architektury Profesora Tadeusza Przemysława Szafera, autora wielotomowego, unikalnego wydawnictwa „Diariusz Architektury Polskiej.” Profesor Andrzej Skoczek był inicjatorem uchwalenia w 1986 roku Krakowskiej Karty Architektury Regionalnej.

Kierując Wydziałem Architektury przez dwie kadencje prof. dr hab. inż. arch. Wojciech Buliński doprowadził do zdecydowanego otwarcia Wydziału na Europę i świat, kładąc szczególny nacisk na rozwój kontaktów ze środowiskiem akademickim naszego zachodniego sąsiada, w tym z uczelniami w Műnster, Cottbus i Weimarze. Był również tym, który przeprowadził Wydział przez pamiętny przełom polityczny 1989 roku utrwalając podstawy samorządu akademickiego.

W 1993 roku nastąpił zasadniczy przełom, w wyniku którego kierownictwo Wydziału powierzono przedstawicielowi średniej generacji prof. dr hab. inż. arch. Andrzejowi Kadłuczce i kierowanemu przez niego zespołowi młodych naukowców Wydziału – dr hab. inż. arch. Annie Mitkowskiej i dr hab. inż. arch. Zbigniewowi Radziewanowskiemu oraz dr inż. arch. Jackowi Gyurkovichowi na kadencję w latach 1993-1996 i następnie po kolejnych wyborach na lata 1996-1999. Nowa ekipa jako priorytety dalszego rozwoju Wydziału uznała szybki rozwój kadry naukowej, rozszerzenie kontaktów zagranicznych, w tym także na USA i Wielką Brytanię, co zaowocowało uzyskaniem akredytacji przez Komisję „Royal Institute of British Architects” (RIBA) Krakowskiego Wydziału Architektury jako jedynego w Polsce i jednego z trzech w dawnym bloku wschodnim (obok szkół architektury w Moskwie i Bukareszcie). Propozycja podjęcia starań o tą akredytację złożona została przez partnerów wieloletniej współpracy z Wydziału Architektury w Plymouth, prowadzonej z upoważnienia dziekana przez dr inż. arch. Ewę Węcławowicz-Gyurkovich. Nawiązanie kontaktów z florencką „Fundacją Romualdo del Bianco” przyniosło rozszerzenie współpracy międzyuczelnianej na związane z Fundacją uniwersytety oraz umożliwiło uczestniczenie w proponowanych przez Fundację międzynarodowych spotkaniach naukowych i studialnych organizowanych dla kadry nauczycielskiej i młodzieży studenckiej. W trakcie dwóch kadencji (lata 1993-1999) władze Wydziału podjęły się modernizacji nowej siedziby Wydziału Architektury zlokalizowanej w zabytkowym budynku dawnego pałacu na Łobzowie tzw. Podchorążówki. Zaktywizowana została również współpraca ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich jako reprezentantem środowiska architektonicznego w zakresie wspierania twórczości architektonicznej przez pracowników Wydziału. Po raz pierwszy z inicjatywy tej ekipy dziekańskiej powołano ogólnopolską Radę Dziekanów wydziałów architektury, której celem było wspieranie interesów akademickiego środowiska architektonicznego w Polsce i współpraca z resortem szkolnictwa wyższego. Profesor Andrzej Kadłuczka zainicjował i przeprowadził organizację prestiżowej międzynarodowej konferencji konserwatorskiej „Kraków 2000” uwieńczonej redakcją i edycją „Karty Krakowskiej” sygnowanej przez najwybitniejsze światowe grono konserwatorskie.

W trakcie tej kadencji dr inż. arch. Jacek Gyurkovich jako prodziekan WA PK ds. dydaktyki i przewodniczący Wydziałowej Komisji ds. Nauczania podjął się koordynacji programu studiów na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Ta „autorska koncepcja” programu została zatwierdzona przez Radę Wydziału w 1995 r. Z jego inicjatywy podjęte zostało opracowanie „Informatora Wydziału Architektury / Faculty Guide” – zawierającego wyczerpujące informacje dotyczące historii i tradycji Wydziału, współpracy międzynarodowej, zasad rekrutacji i przebiegu studiów, szczegółowe informacje (syllabusy) o treści merytorycznej kursów i prowadzących zajęcia. Było to pierwsze wydawnictwo tego typu w historii Wydziału Architektury i całej Uczelni – promujące Wydział Architektury i Politechnikę Krakowską na krajowym i międzynarodowym rynku edukacyjnym. Ta publikacja była istotnym wsparciem starań Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej o uzyskanie akredytacji RIBA. Jacek Gyurkovich opracował również system punktów kredytowych ECTS dla Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej w 1998 r. Wydział Architektury jako pierwszy w Politechnice Krakowskiej wprowadził system punktów kredytowych, ułatwiający współpracę międzynarodową i zwiększający mobilność studentów na międzynarodowym rynku edukacyjnym,

Kolejny dziekan prof. dr hab. inż. arch. Wacław Seruga (1999-2005 r.) zwielokrotnił kontakty zagraniczne uruchamiając i rozwijając lub kontynuując programy edukacyjne wymiany studentów, w tym program Sokrates (1998-2006) przekształcony następnie w program Erasmus (2007-2014 r.) oraz program Tennessee. Dzięki dbałości o jakość kształcenia i współpracę międzynarodową w trakcie drugiej kadencji dziekan W. Seruga uzyskał dla Wydziału przedłużenie akredytacji RIBA na kolejnych 5 lat (2005 – 2011 r.). Zabiegając skutecznie u władz Uczelni w sposób znaczący zaawansował proces modernizacji Wydziału Architektury, pozyskując adaptowane pomieszczenia na parterze w części frontowej wschodniego skrzydła w budynku tzw. Podchorążówki oraz w całości odnowione I i II piętro, wyposażając je w nowoczesny sprzęt i urządzenia dydaktyczne. Profesor W. Seruga rozpoczął wydawanie czasopisma naukowego, związanego z tematyką kształtowania środowiska mieszkaniowego, tworząc periodyk poświęcony tej tematyce „Środowisko Mieszkaniowe/ Housing Environment ”. Czasopismo to wydawane jest przez Katedrę Kształtowania Środowiska Mieszkaniowego od 2003 roku z inicjatywy prof. Wacława Serugi, który pełni funkcję redaktora naczelnego, współpracując w z redaktorami dr hab. inż. arch. Magdaleną Jagiełło – Kowalczyk oraz dr inż. arch. Elżbietą Kusińską. Jest to ogólnopolskie czasopismo naukowe o zasięgu międzynarodowym, z tekstem dwujęzycznym (polsko – angielskim), wpisane na listę czasopism punktowanych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Cechą szczególną kadencji Profesora Wacława Serugi było wspieranie rozwoju kadry naukowej, nie tylko Wydziału Krakowskiego, ale również w innych ośrodkach polskiego środowiska akademickiego wyższych szkół architektury. W tym okresie obronionych zostało na Wydziale 72 prace doktorskie oraz 28 habilitacji. Uruchomiono wówczas na Wydziale Architektury nowy kierunek studiów – Architektura Krajobrazu (2002 r.), niezwykle ważny wobec przekształceń i zagrożeń pojawiających się zwłaszcza w okresie dynamicznego rozwoju gospodarczego kraju.

Profesor Wacław Seruga w okresie swoich dwóch kadencji wprowadził istotne dla kultury i tradycji akademickiej obyczaje, które podniosły rangę ważnych wydarzeń w życiu Wydziału i Uczelni. Zainicjował kultywowany nadal zwyczaj wręczania dyplomów ukończenia studiów na akademickiej uroczystości w obecności przedstawicieli władz Uczelni i Wydziału oraz kadry nauczającej, na którą zapraszani są także jako goście bliscy dyplomantów. Dyplomanci uczestniczą w tej uroczystości w tradycyjnych czapkach akademickich. Dziekan W. Seruga jest również inicjatorem utworzenia w Sali Rady Wydziału Architektury galerii portretów dziekanów Wydziału, malowanych przez wybitnych artystów. Zainicjował również tradycję przyznawania wybitnym osobistościom, zasłużonym dla Wydziału Architektury Medalu Dziekana, którego autorem jest prof. art. rzeźb. Stefan Dousa. Kontynuując tradycję pozostawiania dla następnych pokoleń wizerunków postaci znaczących dla środowiska akademickiego Wydziału, utworzył w późniejszym okresie (2014 r,), jako dyrektor Instytutu Projektowania Urbanistycznego w Sali Seminaryjnej Instytutu A-3 galerię portretów założyciela tej jednostki i jego następców.

 

Znaczące postaci na Wydziale Architektury w latach 1945-2005 to profesorowie:

Adam Mściwujewski, Ludomir Śleńdziński, Włodzimierz Gruszczyński, Józef Gałęzowski, Juliusz Żórawski, Tadeusz Tołwiński, Bohdan Treter, Gerard Ciołek, Zygmunt Nowak, Adolf Szyszko-Bohusz, Stanisław Juchnowicz, Andrzej Skoczek, Zbigniew Kupiec, Janusz Bogdanowski, Wiktor Zin, Witold Korski, Witold Cęckiewicz, Wojciech Buliński, Barbara Bartkowicz, Krystyna Wróblewska, Tomasz Mańkowski, Bohdan Lisowski, Andrzej Wyżykowski.

 

HISTORIA WYDZIAŁU ARCHITEKTURY W LATACH 2005 – 2015

 

W latach 2005-2012 funkcję dziekana pełnił kolejny przedstawiciel tzw. średniej generacji, znany twórca i teoretyk architektury prof. dr hab. inż. arch. Dariusz Kozłowski, laureat Nagrody Honorowej SARP w 2011 r. za twórczość. Jego podwójna kadencja przypadła na niezwykle ważny okres przekształceń architektonicznego szkolnictwa wyższego i dostosowywania go do standardów i wymogów wynikających z wejścia Polski do Unii Europejskiej. Wprowadzony został całkowicie nowy dwustopniowy system nauczania: 3,5- letni program studiów inżynierskich oraz 1,5-roczny program studiów magisterskich. Ekipa dziekańska Profesora D. Kozłowskiego uruchomiła również studia trzeciego stopnia. Ważnym osiągnięciem było uzyskanie najwyższej oceny Państwowej Komisji Akredytacyjnej w akredytacji programowej oraz uznanie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego kierunku studiów Architektura i Urbanistyka prowadzonego na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej za najlepszy kierunek studiów w Polsce w roku 2012. Jako jedyny spośród kierunków Architektura i Urbanistyka znalazł się na liście Ministerstwa, obejmującej 25 najlepszych kierunków studiów w całej Polsce i uzyskał na okres 3 lat dotację projakościową. Od 2012 roku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej został opublikowany przez Komisję Europejską Aneks V Dyrektywy, w którym wpisane zostały dyplomy z zakresu architektury Politechniki Krakowskiej – oznacza to, że absolwenci Wydziału Architektury PK uzyskali uznanie kwalifikacji na obszarze Unii Europejskiej, po uzyskaniu licencji Izby Architektów RP. Należy również podkreślić, iż w trakcie trwania tej kadencji kierunek studiów Architektura Krajobrazu jako jedyny w Polsce, prowadzony na Krakowskim Wydziale Architektury uzyskał w 2010 roku 5-letnią akredytację European Federation for Landscape Architecture (EFLA).

W roku 2012 na dziekana Wydziału Architektury został wybrany prof. dr hab. inż. arch. Jacek Gyurkovich, ceniony w środowisku architekt i urbanista i zarazem twórca m.in. wielu nowoczesnych obiektów sakralnych, nawiązujących do rodzimych tradycji i krajobrazu kulturowego.

Program kadencji dziekana Prof. dr hab. inż. arch. Jacka Gyurkovicha obejmuje utrzymanie wysokiej jakości kształcenia opartej o najnowszą wiedzę, płynącą z badań naukowych, zawodowego, twórczego dorobku kadry naukowej oraz współpracy zagranicznej, stąd wsparcie władz wydziału dla wszelkich inicjatyw związanych z dalszym aktywnym rozwojem. Widoczny udział w grantach badawczych czy organizacja uznanych międzynarodowych i krajowych konferencji naukowych stanowią mocną stronę obecnego wizerunku Wydziału. Rocznie organizowanych jest 5-8 krajowych i międzynarodowych konferencji obejmujących szeroką problematykę z zakresu architektury, historii architektury i konserwacji zabytków, urbanistyki i planowania przestrzennego, problemów technicznych w architekturze oraz architektury krajobrazu i sztuki ogrodowej.

W celu wspierania rozwoju kadry naukowej władze Wydziału uczestniczą czynnie w Projekcie „Politechnika XXI wieku – program rozwojowy Politechniki Krakowskie j – najwyższej jakości dydaktyka dla przyszłych polskich inżynierów” – współfinansowanego z Funduszu Społecznego UE – Program Operacyjny Kapitał Ludzki (2010-2015) UE, realizując w ramach tego Projektu min. intensywny program Visiting Professor, w ramach którego w latach 2011-2014 odwiedziło Wydział z wykładami 23 wybitnych naukowców z zagranicznych uczelni. Istotnym wsparciem dla kadry nauczającej jest w Zadaniu 5 konkursowy program wyjazdów studialnych, ułatwiający prowadzenie studiów in situ i zdobywanie niezbędnych dla prowadzonych badań naukowych i działalności dydaktycznej informacji i materiałów ilustracyjnych. Projekt wspiera również doktorantów i młodych naukowców systemem stypendiów i finansowaniem udziału w konferencjach naukowych krajowych i zagranicznych oraz programem szkoleń. Ten grant Wydział Architektury uzyskał w 2010 r. – dla kierunku studiów Architektura i Urbanistyka / Architektura dzięki aplikacji opracowanej i złożonej przez prof. dr hab. inż. arch. Jacka Gyurkovicha a dla kierunku studiów Architektura Krajobrazu przez dr hab. inż. arch. Agatę Zachariasz, prof. PK , pełniących funkcje koordynatorów Zadania 5 tego Projektu.

Do najnowszych osiągnięć obecnej kadencji należy wymienić uzyskanie przedłużenia akredytacji RIBA na lata 2012-2017, akredytację instytucjonalną Polskiej Komisji Akredytacyjnej na lata 2013-2016, dla kierunku studiów Architektura (prowadzonego do roku akademickiego 2011/2012 pod nazwą Architektura i Urbanistyka) a także ponowne przyznanie Wydziałowi Architektury kategorii naukowej „A” przez Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych jako jedynemu wydziałowi w Politechnice Krakowskiej. Nowością w roku 2012 było uruchomienie studiów II stopnia w języku angielskim na poziomie master – na kierunku studiów Architektura; studia te zostały uruchomione od semestru letniego 2012/2013 w ramach grupy dziekańskiej pilotującej zgłoszony do oferty dydaktycznej program studiów w języku angielskim na rok akademicki 2014/2015 (opracowanie programu i koordynacja: dr hab. inż. arch. Anna Franta, Prof.PK). Dalszy znaczący rozwój kontaktów zagranicznych zaowocował potwierdzeniem wieloletniej współpracy z innymi Wydziałami Architektury na Uniwersytetach i Politechnikach: w Knoxville – Tennessee (USA), Műnster i Cottbus (Niemcy), Delft (Holandia), Plymouth, Londynie, Glasgow, Manchester (Anglia), w Madrycie, Barcelonie (Hiszpania), Turynie, Rzymie, Wenecji, Florencji (Włochy), Paryżu, Nancy (Francja), Aleksandrii, Budapeszcie, Lwowie i wielu innych. Realizując sukcesywnie perspektywiczny program rozwoju Wydziału profesor J. Gyurkovich podjął się także dalszej znaczącej modernizacji bazy lokalowej w budynkach przy ul. Podchorążych i Kanoniczej.

 

Znaczące postaci na Wydziale Architektury w latach 2005 – 2015 to profesorowie:

Aleksander Böhm, Andrzej Kadłuczka, Dariusz Kozłowski, Wacław Seruga, Stefan Dousa, Anna Mitkowska, Krzysztof Lenartowicz, Jacek Gyurkovich, Wojciech Kosiński, Zbigniew Zuziak, Elżbieta Węcławowicz-Bilska, Wacław Celadyn, Maciej Złowodzki, Ewa Gołogórska-Kucia, Grażyna Schneider-Skalska, Kazimierz Kuśnierz.

 

data publikacji: 09-07-2014    edycja: 23-03-2015