Promotor
dr inż. arch. Manezha Dost
Recenzent
prof. dr hab. inż. arch. Wacław Celadyn
Tytuł pracy
Pogranicze bez granic – Architektura kontemplacji jako współczesny język sacrum.
Jednostka dyplomująca
Katedra Architektury Miejsc Pracy, Sportu i Usług, A-2
Opis idei projektu
Dziedzictwo kulturowe stanowi podstawę tożsamości społecznej i jeden z fundamentów życia wspólnotowego. Jego ochrona nabiera szczególnego znaczenia w miejscach dotkniętych konfliktami, przymusowymi migracjami oraz celową polityką wymazywania pamięci. Praca podejmuje temat architektury kontemplacji w kontekście utraconego dziedzictwa kulturowego Bieszczad – regionu, w którym wysiedlenia, zniszczenia oraz powojenna renaturalizacja doprowadziły do niemal całkowitego zaniku śladów życia społeczności bojkowskiej. Współczesny krajobraz Bieszczad można określić mianem „krajobrazu nieobecności”: pozornie pustego, a jednocześnie nasyconego pamięcią, gdzie kamienne podmurówki, zdziczałe sady i ruiny cerkwi tworzą palimpsest dawnych narracji.
Na przykładzie Krywego przeanalizowano, w jaki sposób architektura może korespondować z takim krajobrazem. Nie jest to próba rekonstrukcji, lecz twórcza praca z brakiem, śladem i milczeniem. Ruiny cerkwi pw. św. Paraskewy potraktowano jako kluczowy element krajobrazu – świadectwo minionej kultury i przestrzeń potencjalnego dialogu. Zaprojektowana nadbudowa ma formę lekkiej, nienarzucającej się struktury drewnianej, której celem jest wydobycie znaczenia śladu i umożliwienie refleksji nad historią miejsca.
Integralną częścią założenia jest obiekt towarzyszący, odpowiadający na brak instytucji popularyzujących dziedzictwo regionu. Przestrzeń ta wspiera edukację oraz wymianę wiedzy o kulturze Bojków, Łemków i innych społeczności, których ślady niemal zniknęły z mapy Bieszczadów. Oba obiekty łączy symboliczna trasa kontemplacyjna – droga przejścia między tym, co świeckie i sakralne, codzienne i refleksyjne. Projekt w Krywem nie przywraca dawnego życia, lecz pozwala je dostrzec, czyniąc ciszę, ślad i ruinę pełnoprawnymi współtwórcami przestrzeni.
