Promotor
dr inż. arch. Marcin Gierbienis
Recenzent
dr inż. arch. Patrycja Haupt, prof. PK
Tytuł pracy
Ogród Umarłych Poetów. Adaptacja architektury poprzemysłowej Zabłocia na potrzeby Centrum Literatury i Sztuki w Krakowie
Jednostka dyplomująca
Katedra Projektowania Architektonicznego A-6
Opis
Kraków posiada rozbudowaną ofertę kulturalną i liczne instytucje sztuki, wciąż jednak czeka na miejsce wyraźnie poświęcone literaturze. Miasto od wieków związane jest z pisarzami i poetami, którzy współtworzyli jego tożsamość, a samo często stawało się bohaterem opowieści. Mimo obecności wydarzeń literackich w bibliotekach i muzeach, odczuwalny pozostaje brak przestrzeni, która mogłaby stać się symbolicznym i funkcjonalnym sercem literatury.
„Konieczne jest zaczęcie od zera. Konieczne jest określenie problemu […]. Jeśli problem jest dobrze określony, sam wskaże rozwiązanie” Krzysztof Chwalibóg, Architektura Przyjaznych Przestrzeni (Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, 2022)
Ogród Umarłych Poetów. Adaptacja architektury poprzemysłowej Zabłocia na potrzeby Centrum Literatury i Sztuki w Krakowie jest zaproszeniem do opowieści.
Nazwa koncepcji nawiązuje do filmu Petera Weira „Stowarzyszenie Umarłych Poetów”, w którym uczniowie, pod wpływem nowego nauczyciela, potajemnie spotykają się, by czytać poezję — doświadczenie, które staje się impulsem do buntu wobec konserwatywnej dyscypliny elitarnej szkoły. Odniesieniem jest również idea zabudowy kwartałowej z rozległym dziedzińcem–ogrodem, stanowiącym serce założenia oraz nowy symbol dzielnicy.
Fundamentem koncepcji jest podjęcie „dialogu historii z naturą”, w którym industrialna przeszłość spotyka się z ulotnością poezji i bliskością przyrody, umożliwiając zarówno kontemplację, jak i integrację społeczną. Projekt traktuje „pustkę” po utraconym przemyśle nie jako deficyt, lecz jako największy potencjał — przeciwstawiając się intensywnej zabudowie poprzez oddanie znacznej części działki zielonej i błękitnej infrastrukturze, realizowanej w duchu bioróżnorodności. W gęstej strukturze dzielnicy, zdominowanej przez zwarte kwartały zabudowy mieszkaniowej i usługowej, świadomie zrezygnowano z maksymalizacji kubatury na rzecz otwarcia wnętrza kwartału. Jest to odpowiedź na genius loci miejsca, domagającego się poszanowania jego wielowarstwowej, często bolesnej historii, a jednocześnie wprowadzenia nowej jakości życia opartej na równowadze ekologicznej i duchowej.
Ogród Umarłych Poetów tworzy wielofunkcyjną przestrzeń spotkania, poezji, sztuki i codzienności. Kompozycję tworzą pawilony tematyczne — Dom Noblistów, Dom Poetów, Dom Sztuki, Archiwum i Klubokawiarnia — powiązane z historyczną zabudową w duchu „rewitalizacji przez kontrast”. Część ekspozycyjna poświęcona została twórcom, którzy odeszli — m.in. Wisławie Szymborskiej, Czesławowi Miłoszowi, czy Adamowi Zagajewskiemu — a narracyjne wystawy przybliżają ich dorobek. Projekt zapewnia przestrzeń dodatkową, dedykowaną zarówno artystom, jak i mieszkańcom.
Koncepcja zakłada uzupełnienie pierzei ul. Zabłocie, przy której zlokalizowane są dwa istniejące, historyczne budynki, wymagające usunięcia wtórnych nawarstwień oraz przywrócenia ich pierwotnej formy. Zachowane relikty poprzemysłowe pozostają wyraźnie czytelne, natomiast nowe obiekty charakteryzują się powściągliwą, minimalistyczną estetyką i zrównoważonym podejściem do stosowanych metariałów i rozwiązań technicznych.
Otwarty ogród — bioróżnorodny i dynamiczny w odbiorze — stanowi centrum kwartału, sprzyjając kontemplacji i integracji społecznej. Symboliczny ślad dawnej rzeźni przywołano poprzez niecki wodne — metaforę przemijania i odnowy. Architektura i natura współtworzą tu żywy organizm pamięci, w którym poeci nadal inspirują współczesnych, a Zabłocie zyskuje nowe, zielone serce.
